Przemoc

  • Dostosuj

Przemoc w rodzinie nie jest zjawiskiem unikatowym. Występuje bardzo często, przybierając najróżniejsze formy. Ofiarami przemocy są najczęściej kobiety i dzieci, rzadziej mężczyźni. Przemoc to coś więcej aniżeli tylko fizyczne czy seksualne znęcanie się. Jest to przede wszystkim zamach na poczucie godności osobistej ofiary oraz na jej poczucie własnej wartości. U niektórych ofiar i ich dzieci, w wyniku stosowania przemocy w domu, rozwijają się poważne problemy fizyczne i emocjonalne.

W świetle przepisu art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 29 lipca 2005 roku o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie jako przemoc w rodzinie należy rozumieć:

„jednorazowe albo powtarzające się umyślne działanie lub zaniechanie naruszające prawa lub dobra osobiste członków rodziny, w szczególności narażające te osoby na niebezpieczeństwo utraty życia, zdrowia, naruszające ich godność, nietykalność cielesną, wolność, w tym seksualną, powodujące szkody na ich zdrowiu fizycznym lub psychicznym, a także wywołujące cierpienia i krzywdy moralne u osób dotkniętych przemocą”.

Przemoc w rodzinie jest zamierzonym i wykorzystującym przewagę sił działaniem lub zaprzestaniem działania, skierowanym przeciwko członkowi rodziny, które narusza jego prawa i dobra osobiste, powodując cierpienie i szkody.

O przemocy możemy powiedzieć, że:

- jest intencjonalna, tzn. jest zamierzonym działaniem człowieka lub zaniechaniem działania i ma na celu kontrolę nad ofiarą;

- narusza prawa i dobra osobiste ofiary – sprawca wykorzystuje przewagę siły, narusza podstawowe prawa człowieka np. prawo do nietykalności fizycznej, godności, szacunku;

- powoduje cierpienie i ból – sprawca naraża zdrowie i życie ofiary na poważne szkody, doświadczenie bólu i cierpienia sprawia, że ofiara ma mniejszą zdolność do samoobrony;

- w przemocy rodzinnej istnieje wyraźna asymetria sił, tzn. w relacji ofiara-sprawca, jedna ze stron ma przewagę nad drugą, ofiara jest słabsza, a sprawca silniejszy.

Rodzaje i formy przemocy

Przemoc fizyczna obejmuje wszelkie działania bezpośrednie, które wyrządzają ból i cierpienie fizyczne.

Formy przemocy fizycznej: popychanie, odpychanie, obezwładnianie, przytrzymywanie, policzkowanie, szczypanie, kopanie, duszenie, bicie otwartą ręką i pięściami, bicie przedmiotami, parzenie, polewanie substancjami żrącymi, używanie broni, porzucanie w niebezpiecznej okolicy, nieudzielanie koniecznej pomocy.

Ma ona wywołać lęk w ofierze lub stanowić dla niej karę za złamanie reguł ustanowionych przez sprawcę. Jej celem jest wymuszenie na ofierze takiego zachowania, jakiego życzy sobie osoba stosująca przemoc.

Przemoc psychiczna jest bezpośrednim działaniem krzywdzącym, które wykorzystuje mechanizmy procesów psychologicznych.

Formy przemocy psychicznej: wyzywanie, poniżanie, upokarzanie, zawstydzanie, szantażowanie; stosowanie gróźb; stała krytyka; naśmiewanie się z poglądów, religii, pochodzenia; narzucanie własnych poglądów; wmawianie choroby psychicznej; kontrolowanie i ograniczenia kontaktów z innymi osobami; domaganie się posłuszeństwa, ograniczanie snu i pożywienia; oskarżanie ofiary o wszystkie błędy i przewinienia sprawcy.

Ma ona na celu kontrolowanie i podporządkowanie ofiary poprzez pozbawienie jej zaufania do siebie i swoich kompetencji w różnych obszarach życia. Osoba stosująca przemoc dąży do tego, by ofiara była samotna i zależna od niego.

Przemoc seksualna działa w obszarze zachowań seksualnych, naruszając intymność pożycia

Formy przemocy seksualnej: wymuszanie pożycia seksualnego, wymuszanie nieakceptowanych pieszczot i praktyk seksualnych, wymuszanie seksu z osobami trzecimi, sadystyczne formy współżycia seksualnego, krytyka zachowań seksualnych.

Zazwyczaj ofiary są skrępowane i zawstydzone, gdy muszą mówić o przemocy seksualnej. Ta forma przemocy może obejmować takie zachowania osoby stosującej przemoc, które budzą lęk o własne bezpieczeństwo lub o bezpieczeństwo dzieci.

Przemoc ekonomiczna dotyczy warunków materialnych i opiera się zazwyczaj na uzależnieniu ofiary od statusu materialnego sprawcy.

Formy przemocy ekonomicznej: odbieranie zarobionych pieniędzy, uniemożliwianie podjęcia pracy zarobkowej, niezaspokajanie potrzeb materialnych rodziny, ograniczenie dostępu do pieniędzy czy do informacji o stanie finansowym rodziny, zmuszanie do proszenia o pieniądze (o nawet bardzo małe kwoty).

Sprawia, że osoba doznająca przemocy staje się zależna od partnera i szczególnie podatna na przemoc.

Cykl przemocy domowej

Przemoc domowa rzadko jest czynem jednorazowym. Wiele przeprowadzonych badań wykazało, że przemoc w rodzinie ma tendencje do powtarzania się według zauważalnej prawidłowości. Cykl przemocy składa się zwykle z trzech następujących po sobie faz.

cykl przemocy

Faza narastania napięcia, w której sprawca jest zazwyczaj napięty, czepia się o wszystko. Skutkiem tego są drobne nieporozumienia powodujące dalszy wzrost napięcia. Zaczyna pojawiać się agresja. Energia ofiary jest skoncentrowana na wszystkich możliwych działaniach mogących zapobiec kolejnej awanturze. Prawdą jest, iż ofiara nie może nic zrobić, aby uniknąć kolejnej fazy. Zaczyna się czuć odpowiedzialna za zachowanie sprawcy. Często pojawiają się u ofiary różne dolegliwości fizyczne: bóle żołądka i głowy, bezsenność i utrata apetytu. Inne osoby wpadają w apatię, tracą energię do życia lub stają się niespokojne i pobudliwe nerwowo – jest to wynik narastającego napięcia. Często nie mogąc już tego wytrzymać, ofiary same wywołują awanturę, żeby już wreszcie „mieć to za sobą”.

Faza ostrej przemocy, w której następuje wybuch agresji, sprawca przemienia się w kata, jest gwałtowny. Znajduje w zachowaniu ofiary pretekst dla siebie, wywołuje awanturę używając poza przemocą fizyczną również innych jej form. Niezależnie od tego jak się stara ofiara – wściekłość sprawcy coraz bardziej narasta.

Ofiara może zostać pobita, zraniona, zagrożone może być jej życie. Ofiara czuje się bezradna, bo nic nie pomaga (ani bycie miłą, ani unikanie, ani bierne poddawanie się mu). Po ataku ofiara jest w szoku. Odczuwa wstyd i przerażenie, jest oszołomiona, odczuwa złość i bezradność. Najczęściej wtedy decyduje się wezwać Policję.

Faza miodowego miesiąca – w tej fazie sprawca okazuje skruchę i miłość zwłaszcza, gdy ofiara ujawni prawdę na zewnątrz. Sprawca zachowuje się tak jak ofiara sobie tego życzy, przeprasza oraz obiecuje poprawę. Do przeprosin sprawca często dołącza prezenty. Sprawca i ofiara zachowują się jak świeżo zakochana para. Ofiara zaczyna myśleć i wierzyć, że partner zmienił się, a przemoc była wyłącznie incydentem, który się nie powtórzy. Faza miodowego miesiąca zatrzymuje ofiarę w cyklu przemocy, faza ta mija i po niej następuje faza narastającego napięcia. Niesie ze sobą zagrożenie, bo faza po niej następująca bywa zazwyczaj gwałtowniejsza, co jest związane z większym zagrożeniem dla ofiar.

Najbardziej ukrywane są fazy I i II, III natomiast jest eksponowana na zewnątrz – tak aby znajomi i rodzina widzieli jak „dobrze się dzieje w rodzinie”. Cykle takie mogą trwać przez wiele lat. Zwykle fazy „miodowego miesiąca” się skracają, a fazy narastającego napięcia i gwałtownej przemocy wydłużają się i przebiegają bardziej dramatycznie. To, co kiedyś w fazie „miodowego miesiąca” było przyjemnością, przekształca się w unikanie przykrości, bólu i cierpienia. Po pewnym czasie faza „miodowego miesiąca” zanika całkowicie i pozostają tylko dwie fazy. Cykliczność przemocy sprawia, że ofiarom trudno jest podjąć działania mające na celu zatrzymanie przemocy.

Przerwij cykl przemocy!

Osoba doznająca przemocy musi zwrócić się o pomoc do odpowiednich instytucji, zapewnić bezpieczeństwo sobie i innym członkom rodziny, stopniowo uczyć się wyzwalać z przemocy. Sprawca musi poddać się oddziaływaniom korekcyjno-edukacyjnym, przy wsparciu specjalistów nauczyć się właściwych zachowań, radzenia sobie ze złością i agresją, tak, aby życie w rodzinie bez przemocy było możliwe.

PAMIĘTAJ!!!

  • Przemoc w rodzinie jest przestępstwem. Masz prawo szukać specjalistycznej pomocy.
  • Poniżanie i obelgi bolą tak samo jak bicie. Nie trzeba mieć siniaków i złamanych kości by być ofiarą przemocy.
  • Przemoc domowa zdarza się we wszystkich grupach społecznych, niezależnie od poziomu wykształcenia i sytuacji ekonomicznej.
  • Przemoc raz zastosowana powtarza się.
  • Jeśli alkoholizm i przemoc są problemem w Twoim domu, nie możesz dalej pozwalać by uzależniony partner atakował Ciebie i Twoje dzieci. Nie możesz spowodować, aby przestał pić i zmienił swoje zachowanie, możesz jednak z pomocą innych zmienić swoje życie.
  • Nie musisz dalej być marionetką – zacznij istnieć osobno.
  • Dzieci wychowywane w środowisku pełnym napięć, konfliktów i agresji, albo odtwarzają te same zachowania w dorosłym życiu, albo zamykają się w sobie, popadają w depresję i przyjmują rolę ofiary. Dlatego też, dzieci odniosą o wiele większy pożytek z Twojej siły życiowej i możliwości podejmowania koniecznych decyzji, niż z faktu przebywania w domu, gdzie sprawca poniża Cię i bije na ich oczach, a często one same również stają się ofiarami przemocy.

W przypadku przemocy domowej nie sprawdza się powiedzenie: „co mnie nie zabije, to mnie wzmocni”. Przemoc domowa nie hartuje człowieka, przemoc osłabia

WAŻNE: Jeżeli jesteś świadkiem przemocy lub podejrzewasz że, osoba z twojego otoczenia (rodzina, znajomi, sąsiedzi) jest ofiarą przemocy koniecznie odwiedź tę stronę: http://www.niebieskalinia.info/index.php/jestes-swiadkiem

Bibliografia:
http://www.fundacjaart.pl/fazy-przemocy
http://www.niebieskalinia.info
materiały opracowane przez Ogólnopolskie Pogotowie dla Ofiar Przemocy w Rodzinie Niebieska Linia, Przeciwdziałanie przemocy w rodzinie. Poradnik dla konsultantów, Warszawa 2003

Dodatkowe informacje